Khutbah Jum'at An-Nahdliyyah Edisi ke-88: Iman dan Kepedulian

Khutbah Jum'at An-Nahdliyyah Edisi ke-88: 

Iman dan Kepedulian

oleh : Kang Yanu

Penerbit: Lembaga Ta'mir Masjid Nahdlatul Ulama (LTMNU) Kab. Tulungagung, Jawa Timur


📅 Naskah Khutbah Pertama (Bahasa Indonesia)

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوْذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِن سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ. نَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ ، وَنَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ، لَا نَبِيَ بَعْدَهُ اللَّهُمَّ فَصَلِّ وَسَلَّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ التَّنَادِ. أَمَّا بعد، عِبَادَ اللَّهِ أُوْصِي نَفْسِي أَوَلا وَأُوْصِيْكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ، فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُوْنَ

Sidang Jumat yang Dirahmati Allah,

Melalui mimbar khutbah yang mulia ini, khatib mengajak diri sendiri dan jamaah sekalian untuk senantiasa meningkatkan iman dan takwa kepada Allah SWT, dengan menjalankan segala perintah-Nya dan menjauhi larangan-larangan-Nya. Tak lupa, mari kita terus mempertebal kecintaan kepada Rasulullah SAW, karena mencintai beliau adalah bagian mutlak dari keimanan.

Rasulullah SAW bersabda:

لا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَوَالِدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (رواه مسلم : ح ٦٩)

Artinya: "Tidak (sempurna) iman kalian semua sehingga aku lebih dicintai daripada anaknya, orang tuanya dan manusia seluruhnya." (HR. Muslim: hadits ke-69).

Ma'asyiral Muslimin Hafizakumullah,

Menjaga hati dari niat buruk dan memenuhinya dengan niat baik mempunyai nilai yang sangat utama dalam Islam. Tersebut dalam kitab Nashaihul Ibad, Rasulullah SAW bersabda:

«مَنْ أَصْبَحَ لَا يَنْوِي الظُّلْمَ عَلَى أَحَدٍ غُفِرَ لَهُ مَا جَنَى، وَمَنْ أَصْبَحَ يَنْوِي نُصْرَةَ الْمَظْلُومِ وَقَضَاءَ حَاجَةِ الْمُسْلِمِ كَانَتْ لَهُ كَأَجْرٍ حَجَّةٍ مَبْرُورَةٍ»

Artinya: "Barang siapa bangun di pagi hari tanpa berniat berbuat aniaya kepada seseorang, maka diampuni dosanya. Dan barang siapa bangun dengan niat menolong orang yang dizalimi serta memenuhi hajat seorang Muslim, baginya pahala seperti haji yang mabrur."


Mari kita renungkan bentuk nyata pengamalan hadis ini dalam kehidupan sehari-hari:

  1. Pertama, menjaga hati dari niat berbuat zalim: Berbuat zalim artinya berbuat aniaya, baik terhadap diri sendiri maupun terhadap orang lain. Islam melarang menganiaya diri sendiri, terlebih terhadap orang lain. Menjaga diri dari perbuatan zalim menjadi amalan yang mulia, di antaranya menjaga diri dari menyebar fitnah, berbuat curang, menyakiti keluarga, tetangga, rekan kerja, dan sebagainya. Begitu mulianya meninggalkan perbuatan zalim, pagi-pagi hari ketika hati seseorang tidak ada niat untuk menzalimi orang lain bisa menjadi sebab diampuni dosa-dosanya.

  2. Kedua, menolong orang yang dizalimi: Berarti terpanggil untuk membela dan meluruskan keadaan ketika melihat saudara kita ditindas atau dirampas haknya, baik melalui pembelaan secara langsung maupun dukungan moral. Sedangkan memenuhi hajat sesama Muslim berarti memiliki kepekaan sosial yang tinggi, seperti membantu tetangga yang kesulitan ekonomi, memudahkan urusan saudara seiman, atau meringankan beban orang yang sedang kesusahan.

Dua amalan mulia ini tampak sederhana, namun bernilai luar biasa di sisi Allah SWT, karenanya Allah menghargai setara dengan pahala haji mabrur.

Sidang Jumat yang Dirahmati Allah,

Dalam sabdanya yang lain, Baginda Nabi SAW juga menerangkan tentang hamba yang paling dicintai Allah serta amalan yang paling utama:

«أَحَبُّ العِبَادِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى أَنْفَعُ النَّاسِ، وَأَفْضَلُ الْأَعْمَالِ إِدْخَالُ السُّرُورِ عَلَى قَلْبِ الْمُؤْمِنِ: يَطْرُدُ عَنْهُ جُوعاً أَوْ يَكْشِفُ عَنْهُ كَرْباً أَوْ يَضْقِي لَهُ دَيْنَا»

Artinya: "Hamba-hamba yang paling dicintai oleh Allah Ta'ala adalah mereka yang paling bermanfaat bagi manusia. Dan amalan yang paling utama adalah memasukkan rasa senang ke dalam hati seorang mukmin: menghilangkan kelaparannya, menyingkap kesusahannya, atau melunaskan utangnya."


Berdasarkan hadits di atas, orang yang dicintai Allah itu ialah orang yang paling bermanfaat bagi orang lain. Maknanya bahwa Muslim yang baik itu harus mengisi hidupnya dengan hal-hal yang berguna bagi sesamanya. Maka, bermanfaat bagi orang lain berarti seorang Muslim hadir di tengah masyarakat dengan membawa solusi atas segala masalah, bukan sebaliknya justru menjadi sumber masalah.

Kebermanfaatan bagi orang lain ini aplikasinya bisa dilakukan dengan beberapa hal, di antaranya dengan memasukkan rasa senang ke dalam hati seorang mukmin. Hal ini bisa dilakukan dengan memberi makan bagi yang kelaparan. Bagi Islam, tidak layak seorang Muslim tidur dengan perut kenyang sementara tetangganya tidak bisa tidur karena kelaparan, bahkan seorang Muslim bisa terhambat masuk surga karena abai terhadap tetangganya yang kekurangan.

Melepaskan kesusahan orang juga termasuk bagian dari cakupan kebermanfaatan. Karena ternyata hidup itu menyimpan banyak masalah, tidak ada orang yang terbebas dari masalah; ada masalah yang mudah diselesaikan, ada pula masalah yang sulit diselesaikan. Hadir dalam membantu saudara kita yang terhimpit masalah adalah amalan yang sangat mulia, termasuk turut serta membantu meringankan beban utang sesama.

Beberapa amalan sebagaimana disebutkan di atas sangat dicintai oleh Allah, karena amalan tersebut merupakan wujud nyata dari keimanan seorang Muslim. Intinya, mukmin sejati memiliki kepedulian terhadap sesamanya. Wallahu a'lamu bishawab.

بَارَكَ اللهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَنَفَعَنِي وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيْهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ، وَأَسْتَغْفِرُ اللهَ لِيْ وَلَكُمْ، فَاسْتَغْفِرُوْهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

📅 Naskah Khutbah Pertama (Versi Bahasa Jawa: Iman lan Sikap Peduli)

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوْذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِن سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ. نَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ ، وَنَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ، لَا نَبِيَ بَعْدَهُ اللَّهُمَّ فَصَلِّ وَسَلَّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ التَّنَادِ. أَمَّا بعد، عِبَادَ اللَّهِ أُوْصِي نَفْسِي أَوَلا وَأُوْصِيْكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ، فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُوْنَ

Sidang Jum'at ingkang dipun rahmati Allah,

Lumantar mimbar khutbah ingkang minulya punika, khatib ngajak dhumateng dhiri pribadi lan jamaah sedaya sumangga sami tansah ningkataken iman lan taqwa dhumateng Gusti Allah SWT, kanthi nglampahi sedaya dawuh-Ipun lan nebihi awisan-awisan-Ipun. Mboten kesupen, sumangga kita tansah nambah anggenipun tresna dhumateng Rasulullah SAW, amargi raos tresna dhumateng panjenenganipun punika perangan ingkang mutlak saking raos iman. Rasulullah SAW dawuh:

لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَوَالِدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (رواه مسلم: ٦٩)

Artosipun: "Ora (sempurna) iman sira kabeh sahinggo Ingsun luwih ditresnani tinimbang anake, wong tuwane lan manungsa kabeh." (HR. Muslim, Hadits kaping 69).

Ma'asyiral Muslimin Hafizakumullah,

Njagi manah saking niat awon lan ngebaki manah kanthi niat sae gadhah nilai ingkang sanget utami menggahipun agama Islam. Kasebat wonten ing kitab Nashaihul Ibad, Rasulullah SAW dawuh:

«مَنْ أَصْبَحَ لَا يَنْوِي الظَّلْمَ عَلَى أَحَدٍ غُفِرَ لَهُ مَا جَنَى، وَمَنْ أَصْبَحَ يَنْوِي نُصْرَةَ المَظْلُومِ وَقَضَاءَ حَاجَةِ الْمُسْلِمِ كَانَتْ لَهُ كَأَجْرٍ حَجَّةٍ مَبْرُورَةٍ»

Artosipun: "Sopo wonge kang ing wayah isuk ora duwe niat kanggo tumindak aniaya marang wong liya, mula bakal dingapura dosane. Lan sopo wonge kang ing wayah isuk duwe niat nulung wong kang dianiaya lan mbantu kajate wong muslim, tumrap wong iku ganjarane kaya dene haji mabrur."


Sumangga kita wedar wujud nyata kangge nindakaken hadits punika wonten ing gesang bebrayan saben dintenipun:

  1. Sepisan, njagi manah saking niat tumindak dzalim/aniaya: Tumindak dzalim tegesipun tumindak aniaya, sami ugi tumrap dhiri pribadinipun piyambak utawi tumrap tiyang sanes. Islam ngawisi nganiaya dhiri pribadi, langkung-langkung tumrap tiyang sanes. Njagi dhiri saking tumindak dzalim dados amalan ingkang mulya, antawisipun njagi dhiri saking nyebar fitnah, tumindak curang, nyakiti kulawarga, tetanggi, rencang makaryo, lan sanes-sanesipun. Kados mekaten mulyanipun nilar tumindak dzalim, sahinggo enjing-enjing naliko manahipun tiyang mboten wonten niat kangge nganiaya tiyang sanes saged dados sabab dipun ngapunten dosa-dosanipun.

  2. Kaping kalih, paring tetulung dhumateng tiyang ingkang dipun dzalimi: Tegesipun nggadhahi grenjet kangge mbela lan ngleresaken kahanan naliko ningali sedherek kita dipun tindes utawi dipun rampas hakipun, sae lumantar mbelo kanthi langsung utawi paring dukungan moral. Dene ngebaki hajat sesami muslim tegesipun nggadhahi kepekaan sosial ingkang inggil, kados mbiyantu tetanggi ingkang ngrekaos ekonominipun, nggampilaken urusanipun sedherek seiman, utawi ngenthengaken bebanipun tiyang ingkang saweg kasusahan.

Kekalihipun amalan mulya ing nginggil ketingal prasaja, ananging nilainipun ageng sanget menggahipun Gusti Allah SWT, pramilo Gusti Allah ngregeni sami kaliyan ganjaranipun haji mabrur.

Sidang Jum'at rahimakumullah,

Dawuhipun Kanjeng Nabi SAW ingkang sanes, ugi nerangaken babagan kawulo ingkang langkung dipun tresnani Gusti Allah saha amalan ingkang langkung utami:

«أَحَبُّ العِبَادِ إِلَى اللهِ تَعَالَى أَنْفَعُ النَّاسِ، وَأَفْضَلُ الأَعْمَالِ إِدْخَالُ السُّرُورِ عَلَى قَلْبِ الْمُؤْمِنِ: يَطْرُدُ عَنْهُ جُوعاً أَوْ يَكْشِفُ عَنْهُ كَرْباً أَوْ يَقْضِي لَهُ دَيْنَا»

Artosipun: "Kawula kang luwih ditresnani dening Gusti Allah Ta'ala iku wong kang luwih manfaat mungguh manungsa liya. Lan amalan kang luwih utama yaiku nglebetake rasa seneng marang atine wong mukmin, ngilangi rasa luwe, ngudari kesusahane, utawa nglunasi utange."


Adhedhasar hadits ing nginggil, tiyang ingkang dipun tresnani Gusti Allah inggih punika tiyang ingkang langkung nggadhahi manfaat tumrap tiyang sanes. Maknanipun bilih muslim ingkang sae punika kedah ngisi gesangipun kanthi amalan ingkang migunani tumrap sesaminipun. Pramilo manfaat tumrap tiyang sanes tegesipun tiyang muslim hadir wonten ing tengahipun masyarakat kanthi mbeta solusi tumrap sedoyo masalah, sanes malah dados sumber masalah.

Wujud manfaatipun manungsa menggah tiyang sanes punika saged dipun lampahi kanthi pinten-pinten amalan, antawisipun kanthi nglebetaken raos bingah dhateng manahipun tiyang mukmin. Bab punika saged dipun lampahi kanthi pinten-pinten tatacara, antawisipun kanthi paring dhaharan tumrap tiyang ingkang ngelih. Menggahipun Islam mboten sayogya tiyang muslim tilem kanthi madaran ingkang wareg dene tetangginipun mboten saged tilem amargi raos ngelih, malah tiyang muslim saged kaalang-alangi lumebet suwargo jalaran mboten nggadahi peduli dhumateng tetangginipun ingkang kekirangan.

Ngudari kasusahanipun tiyang sanes ugi kalebet perangan saking cakupan kebermanfaatan. Amargi kasunyatanipun gesang punika nyimpen masalah ingkang kathah, mboten wonten tiyang ingkang bebas saking masalah; wonten masalah ingkang gampil dipun rampungaken, wonten ugi masalah ingkang awrat dipun rampungaken. Kersa paring bebantu dhumateng sedherek kita ingkang kepepet masalah, punika amalan ingkang sanget utami, kalebet nderek-nderek paring bebantu ngenthengaken beban utangipun sesami.

Pinten-pinten amalan kados dene ingkang kasebat wonten ing nginggil kagolong amalan ingkang sanget dipun tresnani dening Gusti Allah, amargi amalan ingkang mekaten minangka wujud nyata saking keimananipun tiyang muslim. Intinipun, mukmin sejati gadhah kepedulian dhateng sesaminipun. Wallahu a'lamu bishawab (alih bahasa: @l-Jufri).

بَارَكَ اللهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَنَفَعَنِي وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيْهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ، وَأَسْتَغْفِرُ اللهَ لِيْ وَلَكُمْ، فَاسْتَغْفِرُوْهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

📅 Al-Khutbah Ats-Tsaniyah (Khutbah Kedua)

الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى إِحْسَانِهِ وَالشُّكْرُ لَهُ عَلَى تَوْفِيقِهِ وَامْتِنَانِهِ. وَأَشْهَدُ أَنْ لَّا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَاللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ الدَّاعِي إِلَى رِضْوَانِهِ. اللهم صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَسَلَّمْ تَسْلِيمًا كَثِيرًا

أَمَّا بَعْدُ فَيَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا اللهَ فِيمَا أَمَرَ وَانْتَهُوا عَمَّا نَهَى وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ أَمَرَكُمْ بِأَمْرٍ بَدَأَ فِيْهِ بِنَفْسِهِ وَثَنَى بِمَلا يُكَتِهِ بِقُدْسِهِ وَقَالَ تَعَالَى إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّوْنَ عَلَى النَّبِي يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى أَنْبِيَائِكَ وَرُسُلِكَ وَمَلَائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَارْضَ اللَّهم عَنِ الخُلَفَاءِ الرَّاشِدِيْنَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِى وَعَنْ بَقِيَّةِ الصَّحَابَةِ وَالتَّابِعِينَ وَتَابِعِ التَّابِعِينَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ وَارْضَ عَنَّا مَعَهُمْ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ. اللَّهُمَّ أَعِزَّ الإِسْلامَ وَالْمُسْلِمِينَ وَأَذِلَّ الشَّرْكَ وَالْمُشْرِكِينَ وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَ الدِّينَ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَ الْمُسْلِمِينَ وَدَمِّرْ أَعْدَائِكَ أَعْدَاءَ الدِّينِ وَأَعْلِ كَلِمَاتِكَ إِلَى يَوْمَ الدِّيْنِ.

اللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنَّا الْبَلَاءَ وَالْوَبَاءَ وَالزَّلَازِلَ وَالْمِحَنَ وَسُوْءَ الْفِتَنِ، مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، عَنْ بَلَدِنَا اندونِيْسِيَّا خَاصَّةً وَسَائِرِ البُلْدَانِ الْمُسْلِمِينَ عَامَّةً يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ.

رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ. رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ.

عِبَادَ الله! إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ وَاذْكُرُوا اللَّهَ العَظِيمَ يَذْكُرُكُمْ وَاشْكُرُوْهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ.

Bagi yang ingin langsung cetak, bisa download di sini
Khutbah Jum'at edisi 88 Iman dan Kepedulian

Tim Penyusun:

  • Penanggung Jawab: Dr. Muhammad Da'i Robbi, M.Ud
  • Penulis: Ust. Yanu Prasmanto, M.Pd.
  • Pentashih: Drs. H. Ahmad Juprianto, M.Pd.
  • Pimpinan Redaksi: Ust. Miftahul Minan, S.Pd.
  • Editor: Komarodin, M.Pd.I


Posting Komentar

Lebih baru Lebih lama